Gestasyonel Diyabet (GDM)

Tarama, tanı kriterleri ve antepartum yönetim

24-28 hafta tarama Metabolik hastalık
UpToDate Kaynak 1/3

Yazar: Celeste Durnwald, MD | Son Güncelleme: 05 Ocak 2026 | Literatür taraması: Aralık 2025

📋 Tanım ve Terminoloji

Gestasyonel diyabet mellitus (GDM), tipik olarak 24-28 hafta civarında tanı konulan, gebelikle ilişkili glukoz intoleransıdır. Gebelik öncesi var olan tip 2 diyabetten farklıdır.

Gestasyonel Diyabet (GDM)

  • • 15 haftadan sonra tanı konulan diyabet
  • • Gebelik öncesi diyabet kanıtı yok
  • • Gebelikte insülin direnci artışına bağlı
  • • Doğumdan sonra genellikle düzelir

Açık Diyabet (Overt Diabetes)

  • • Erken gebelikte tanı konulan diyabet
  • • Muhtemelen önceden tanısız Tip 2 DM
  • • Pregestasyonel DM gibi yönetilir
  • • Konjenital anomali riski artmış

📊 Prevalans ve Önemi

%7.8
ABD 2020 (C&C kriterleri)
%17
Küresel (IADPSG kriterleri)
%25
Güneydoğu Asya

Artış Trendi: ABD'de 2016-2024 arasında GDM oranı 58.2'den 79.3/1000 canlı doğuma yükseldi. Başlıca nedenler: artan maternal yaş, obezite ve daha hassas tarama yöntemleri.

⚠️ Risk Faktörleri

Yüksek Risk

  • ● Önceki GDM: %40 tekrarlama riski
  • ● Obezite: BMI ≥30 kg/m²
  • ● A1C: ≥%5.7
  • ● Aile öyküsü: 1. derece akrabada DM
  • ● Yaş: ≥35 yaş

Diğer Risk Faktörleri

  • ● Önceki makrozomik bebek (≥4000 g)
  • ● PCOS (Polikistik over sendromu)
  • ● Yüksek prevalanslı etnisite (Hispanik, Asyalı, Pasifik Adaları)
  • ● Aşırı gestasyonel kilo alımı
  • ● Bozulmuş açlık glukozu öyküsü

🔬 Tarama Stratejileri

Erken Gebelik Taraması (İlk Prenatal Vizit)

Tanısız Tip 2 DM prevalansı arttığı için, UpToDate yazarı tüm gebelere A1C önermektedir:

A1C ≥%6.5
→ Açık diyabet tanısı, pregestasyonel DM gibi yönet
A1C <%6.5
→ 24-28 haftada standart GDM taraması yap

İki Aşamalı Test (UpToDate Tercihi)

Adım 1: 50g GCT
  • • Açlık gerekmez
  • • 50g oral glukoz
  • • 1 saat sonra kan glukozu
  • • Pozitif: ≥135 veya ≥140 mg/dL
  • • ≥200 mg/dL → Direkt GDM tanısı
Adım 2: 100g OGTT
  • • 8-10 saat açlık
  • • 100g oral glukoz
  • • 0, 1, 2, 3. saat ölçümleri
  • • ≥2 anormal değer = GDM

Tek Aşamalı Test (IADPSG/WHO)

75g OGTT
  • • 8 saat açlık
  • • 75g oral glukoz
  • • 0, 1, 2. saat ölçümleri
  • • ≥1 anormal değer = GDM
Not: Tek aşamalı test, iki aşamalıya göre 2 kat daha fazla GDM tanısı koyar (%16 vs %8) ancak perinatal sonuçlarda belirgin fark gösterilmemiştir.

📋 Tanı Kriterleri

Zaman 100g OGTT
(Carpenter-Coustan)		 75g OGTT
(IADPSG/ADA)
Açlık ≥95 mg/dL (5.3 mmol/L) ≥92 mg/dL (5.1 mmol/L)
1. saat ≥180 mg/dL (10.0 mmol/L) ≥180 mg/dL (10.0 mmol/L)
2. saat ≥155 mg/dL (8.6 mmol/L) ≥153 mg/dL (8.5 mmol/L)
3. saat ≥140 mg/dL (7.8 mmol/L) -
Tanı için gereken ≥2 anormal değer ≥1 anormal değer

⚡ GDM İlişkili Riskler

Maternal Riskler

  • • Preeklampsi riski artışı
  • • Sezaryen doğum
  • • Doğum travması
  • • Gelecekte Tip 2 DM (%50 risk)
  • • Sonraki gebelikte GDM tekrarı (%40)

Fetal/Neonatal Riskler

  • • Makrozomi (>4000 g)
  • • LGA (Large for Gestational Age)
  • • Omuz distosisi
  • • Neonatal hipoglisemi
  • • Neonatal hiperbilirubinemi
  • • RDS (Respiratuar Distres Sendromu)
  • • Uzun vadede obezite/DM riski
NICE NG3 Kaynak 2/3

Kılavuz: Diabetes in pregnancy: management from preconception to the postnatal period | Yayın: Şubat 2015 | Son Güncelleme: Aralık 2020

🎯 Risk Değerlendirmesi (1.2.2)

İlk antenatal vizitte (booking appointment) aşağıdaki risk faktörlerini kontrol et:

BMI ≥30 kg/m²
Önceki makrozomik bebek (≥4.5 kg)
Önceki GDM
1. derece akrabada DM
Yüksek DM prevalanslı etnisite

⚠️ Bu faktörlerden herhangi birinin varlığında GDM taraması yapılmalıdır.

🧪 Test ve Tanı (1.2.5-1.2.8)

Test Zamanlaması

Önceki GDM Öyküsü
  • • Erken kendi kendine kan şekeri izlemi VEYA
  • • Kayıt sonrası hemen 75g OGTT
  • • Normal ise 24-28 haftada tekrar
Diğer Risk Faktörleri
  • • 24-28 haftada 75g 2 saatlik OGTT

NICE Tanı Kriterleri (1.2.8)

Aşağıdakilerden birinin varlığında GDM tanısı konur:

≥5.6 mmol/L
(101 mg/dL)
Açlık Plazma Glukozu
≥7.8 mmol/L
(140 mg/dL)
2. Saat Plazma Glukozu

💊 Tedavi Algoritması (1.2.18-1.2.23)

1
Açlık PG <7.0 mmol/L ise
Diyet + egzersiz değişiklikleri dene (1-2 hafta)
Hedefler karşılanmadıysa ↓
2
Metformin Ekle
Başlangıç dozu, tolere edildiği kadar artır
Metformin kontrendike/yetersiz ise ↓
3
İnsülin Ekle (± Metformin)
Kan şekeri profiline göre ayarla
Açlık PG ≥7.0 mmol/L ise (1.2.22)
→ Hemen insülin başla (± metformin) + diyet ve egzersiz değişiklikleri
Açlık PG 6.0-6.9 + Komplikasyon (makrozomi/hidramnios) (1.2.23)
→ Hemen insülin başlamayı değerlendir

🎯 Kan Şekeri Hedefleri (1.3.5)

<5.3
mmol/L (95 mg/dL)
Açlık
<7.8
mmol/L (140 mg/dL)
1 saat postprandial
<6.4
mmol/L (115 mg/dL)
2 saat postprandial

İnsülin kullanan gebelerde hipoglisemiden kaçınmak için kan şekeri 4 mmol/L (72 mg/dL) üzerinde tutulmalıdır.

🚫 Taramada Kullanılmamalı (1.2.3)

GDM gelişme riskini değerlendirmek için aşağıdakiler kullanılmamalıdır:

Açlık plazma glukozu Rastgele kan glukozu HbA1c Glukoz challenge test İdrar glukozu
ACOG Practice Bulletin 190 Kaynak 3/3

Belge: Gestational Diabetes Mellitus | Yayın: Şubat 2018 | Yeniden Onay: 2024

✅ Ana Öneriler

1

ACOG, iki aşamalı yaklaşımı (50g GCT → 100g OGTT) ulusal düzeyde desteklemektedir.

2

NDDG kriterlerine göre Carpenter-Coustan kriterleri tercih edilir (daha düşük eşikler).

3

Tarama eşiği (130, 135 veya 140 mg/dL) yerel GDM prevalansına göre belirlenebilir.

🔬 İki Aşamalı Test Prosedürü

Adım 1: 50g Glukoz Challenge Test

  • • Açlık gerekmez
  • • 1 saat sonra venöz glukoz
  • • Eşik değerler: ≥130, ≥135 veya ≥140 mg/dL
  • • Pozitif ise 100g OGTT'ye geç
  • • ≥200 mg/dL: Direkt GDM tanısı konabilir

Adım 2: 100g 3 Saatlik OGTT

Zaman Carpenter-Coustan
Açlık ≥95 mg/dL
1. saat ≥180 mg/dL
2. saat ≥155 mg/dL
3. saat ≥140 mg/dL

≥2 anormal değer = GDM tanısı

🎯 ACOG Kan Şekeri Hedefleri

<95
mg/dL
Açlık/Preprandial
<140
mg/dL
1 saat postprandial
<120
mg/dL
2 saat postprandial

💊 Tedavi Yaklaşımı

Non-farmakolojik

  • ✓ Beslenme danışmanlığı: Kompleks karbonhidratlar, 3 öğün + 2 ara öğün
  • ✓ Egzersiz: Haftada en az 5 gün, 30 dakika orta yoğunlukta aerobik

Farmakolojik Tedavi

İnsülin (Tercih Edilen)
  • • Başlangıç: 0.7-1.0 ünite/kg/gün
  • • Kısa etkili: Lispro veya Aspart
  • • Uzun etkili: NPH (ilk tercih)
Metformin (Alternatif)
  • • Başlangıç: 500 mg gece
  • • Maksimum: 2500-3000 mg/gün
  • • Plasentayı geçer
⚠️ Gliburid (Glyburide)

ACOG tarafından önerilmemektedir - makrozomi ve doğum travması riski artmış.

📅 Doğum Zamanlaması

GDM Sınıfı Önerilen Doğum Zamanı
A1GDM (Diyetle kontrollü) 39⁰/⁷ - 40⁶/⁷ hafta (beklenen yönetim)
A2GDM (İyi kontrollü ilaç) 39⁰/⁷ - 39⁶/⁷ hafta
A2GDM (Kötü kontrollü) 37⁰/⁷ - 38⁶/⁷ hafta
Glisemik kontrol başarısız / Anormal fetal testler 34⁰/⁷ - 36⁶/⁷ hafta

🔄 Postpartum Takip

  • ● 4-12 hafta postpartum: 75g 2 saatlik OGTT (açlık dahil)
  • ● Sonrası: Normal tarama sonuçları varsa her 1-3 yılda bir test tekrarı
  • ● Yaşam tarzı değişikliği: Tip 2 DM riskini azaltmak için danışmanlık

Karşılaştırmalı Özet

UpToDate, NICE ve ACOG önerilerinin karşılaştırması

Parametre UpToDate NICE NG3 ACOG PB 190
Tarama Yaklaşımı İki aşamalı (tercih) Tek aşamalı (75g) İki aşamalı (tercih)
Tarama Zamanı 24-28 hafta 24-28 hafta 24-28 hafta
Evrensel vs Seçici Evrensel Risk faktörüne göre Evrensel
Açlık Eşiği ≥95 (100g)
≥92 (75g)		 ≥5.6 mmol/L
(101 mg/dL)		 ≥95 mg/dL
2. Saat Eşiği ≥155 (100g)
≥153 (75g)		 ≥7.8 mmol/L
(140 mg/dL)		 ≥155 mg/dL
Tanı Kriteri ≥2 anormal (100g)
≥1 anormal (75g)		 ≥1 anormal ≥2 anormal
Açlık Hedefi <95 mg/dL <5.3 mmol/L
(95 mg/dL)		 <95 mg/dL
1 saat PP Hedefi <140 mg/dL <7.8 mmol/L
(140 mg/dL)		 <140 mg/dL
2 saat PP Hedefi <120 mg/dL <6.4 mmol/L
(115 mg/dL)		 <120 mg/dL
1. Basamak Tedavi Diyet + Egzersiz Diyet + Egzersiz Diyet + Egzersiz
2. Basamak Tedavi İnsülin (tercih) Metformin İnsülin (tercih)
Gliburid Önerilmez Bahsedilmez Önerilmez

📌 Klinik Pratik Noktaları

Tarama

  • • 24-28 haftada evrensel tarama (ABD/Türkiye)
  • • Risk faktörü varsa erken tarama değerlendir
  • • GCT'de ≥200 mg/dL ise direkt GDM tanısı konabilir
  • • İki aşamalı test daha az GDM tanısı koyar

Tedavi

  • • Her GDM'li gebede diyet + egzersiz başla
  • • 1-2 haftada hedefler karşılanmazsa ilaç ekle
  • • Açlık ≥126 mg/dL ise hemen insülin başla
  • • Gliburid artık önerilmiyor

İzlem

  • • Günlük açlık + postprandial SMBG
  • • 3. trimesterde fetal büyüme USG
  • • A2GDM'de NST veya BPP takibi
  • • Makrozomi varsa sezaryen değerlendir

Doğum Sonrası

  • • Doğumda insülin/metformin kes
  • • Postpartum 4-12 haftada 75g OGTT
  • • Her 1-3 yılda DM taraması
  • • Emzirme teşvik et (DM riskini azaltır)

Kaynaklar:
UpToDate: "Gestational diabetes mellitus: Screening, diagnosis, and risk reduction" (Celeste Durnwald, MD - Ocak 2026)
NICE NG3: Diabetes in pregnancy (Aralık 2020 güncellemesi)
ACOG Practice Bulletin No. 190: Gestational Diabetes Mellitus (Şubat 2018, Yeniden Onay 2024)

← Önceki: Preeklampsi Sonraki: IUGR →