Preeklampsi
Tanım, tanı kriterleri ve antepartum yönetim
Yazarlar: Phyllis August, MD, MPH; Baha M Sibai, MD | Son Güncelleme: 12 Ağustos 2025 | Literatür taraması: Aralık 2025
📋 Tanım
Preeklampsi, tipik olarak 20 hafta veya sonrası ya da postpartum dönemde ortaya çıkan, yeni başlangıçlı hipertansiyon ve proteinüri VEYA yeni başlangıçlı hipertansiyon + belirgin son organ disfonksiyonu (proteinüri olsun veya olmasın) ile karakterize multisistem progresif bir hastalıktır.
Erken Başlangıç (<34 hafta)
- • Vakaların ~%10'u
- • Daha şiddetli plasental bulgular
- • Daha kötü maternal/fetal sonuçlar
- • İnsidans: %0.3
Geç Başlangıç (≥34 hafta)
- • Vakaların ~%90'ı
- • Genellikle iyi prognoz
- • Term veya geç preterm
- • İnsidans: %2.7
✅ UpToDate Tanı Kriterleri (ABD)
Hipertansiyon Tanımları
Preeklampsi = Hipertansiyon + Aşağıdakilerden biri:
- • ≥300 mg/24 saat idrar
- • Protein/kreatinin ≥0.3 mg/dL
- • Dipstick ≥2+
- • Trombositopeni
- • Böbrek yetmezliği
- • Karaciğer fonksiyon bozukluğu
- • Pulmoner ödem
- • Serebral/görsel semptomlar
Preeklampsi + Ağır Bulgular (Severe Features)
- ● Şiddetli HT: Sistolik ≥160 ve/veya Diastolik ≥110 mmHg
- ● Trombositopeni: Platelet <100.000/μL
- ● Karaciğer: Transaminazlar ≥2x normal üst sınır
- ● Epigastrik ağrı: Şiddetli, ilaçlara yanıtsız
- ● Böbrek: Kreatinin >1.1 mg/dL veya bazalin 2 katı
- ● Pulmoner ödem
- ● Yeni başlangıçlı baş ağrısı: Asetaminofene yanıtsız
- ● Görsel bozukluklar: Bulanık görme, skotom
⚠️ Risk Faktörleri (Relatif Risk)
| Risk Faktörü | Relatif Risk | Notlar |
|---|---|---|
| Önceki preeklampsi öyküsü | 8.4 | 2. trimesterde ağır PE: sonraki gebeliklerde %25-65 |
| Kronik hipertansiyon | 5.1 | Vakaların %5-10'unu oluşturur |
| Pregestasyonel diyabet | 3.7 | Obezite, insülin direnci ilişkili |
| Çoğul gebelik | 2.9 | İkiz: %8-13, Üçüz: %11 |
| Aile öyküsü (1. derece) | 2.9 | Kalıtsal mekanizma |
| Obezite (BMI >30) | 2.8 | Her 5-7 kg/m² artışta risk 2 kat artar |
| Antifosfolipid sendromu | 2.8 | Otoimmün mekanizma |
| Nulliparite | 2.1 | En sık predispozan faktör |
| Kronik böbrek hastalığı | 1.8 | Evre 3-5'te %40-60 |
| SLE | 1.8 | İnflamasyon, mikroanjiyopati |
| ART (Yardımcı üreme) | 1.8 | Özellikle donör oosit |
| İleri maternal yaş (≥40) | 1.5 | Komorbiditelerle ilişkili |
📚 İlişkili Tanımlar
Gestasyonel Hipertansiyon
20 hafta sonrası yeni başlangıçlı HT, proteinüri veya son organ disfonksiyonu olmadan. %50'ye kadarı preeklampsiye ilerler.
Süperimpoze Preeklampsi
Kronik HT üzerine eklenen preeklampsi. Kötüleşen/dirençli HT, yeni/artan proteinüri, yeni son organ disfonksiyonu.
HELLP Sendromu
Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets. Preeklampsinin ağır bulgulu alt tipi.
Eklampsi
Preeklampsili hastada tonik-klonik nöbet, diğer nörolojik nedenler ekarte edildikten sonra.
Postpartum Preeklampsi
Doğumdan sonra 48 saat - 6 hafta içinde gelişen preeklampsi. %5-10 vakalarda görülür. Semptomlar: şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları, epigastrik ağrı.
🚑 Eklampsi Akut Yönetimi
ACİL MÜDAHALE ALGORİTMASI
1. İlk 1-2 Dakika
- • Hava yolu güvenliği: Sol lateral pozisyon
- • Aspirasyonu önle (solunum yolu aç)
- • O₂ 8-10 L/dk maske ile
- • İV yol aç
2. MgSO₄ Başla
- • Yükleme: 4-6 g IV, 15-20 dk'da
- • İdame: 1-2 g/saat infüzyon
- • Tekrar nöbet: 2 g IV bolus
- • Diazepam/fenitoin KULLANMA
3. KB Kontrolü
- • Labetalol 20 mg IV bolus
- • veya Hidralazin 5-10 mg IV
- • Hedef: <160/110 mmHg
4. Doğum Planı
- • Stabilizasyon sonrası doğum
- • Nöbet kontrolü sağlandıktan 1-2 saat içinde
- • Fetal durum değerlendirmesi
💊 Magnezyum Sülfat - Detaylı Protokol
Yan Etkiler
- • ● Flushing (yüz kızarması)
- • ● Bulantı, kusma
- • ● Kas güçsüzlüğü
- • ● Solunum depresyonu (>7 mEq/L)
- • ● Kardiyak arrest (>12 mEq/L)
Antidot
Kalsiyum Glukonat %10
10 mL (1 g) IV, 2-3 dakikada yavaş
Başucunda hazır bulunmalıdır!
Kontraendikasyonlar
Mutlak
- • Miyastenia gravis
- • Kardiyak ileti bozuklukları
Göreceli
- • Böbrek yetmezliği (doz ayarla)
- • Oligüri (<30 mL/saat)
İzlem
- • DTR (derin tendon refleksi)
- • Solunum hızı >12/dk
- • İdrar çıkışı >25 mL/saat
NICE NG133: Hypertension in pregnancy: diagnosis and management | Yayın: Haziran 2019, Son güncelleme: Nisan 2023
💊 Risk Azaltma - Aspirin Profilaksisi
Aspirin 75-150 mg/gün, 12. haftadan doğuma kadar
YÜKSEK RİSK (1 faktör yeterli)
- • Önceki gebelikte hipertansif hastalık
- • Kronik böbrek hastalığı
- • Otoimmün hastalık (SLE, APS)
- • Tip 1 veya Tip 2 diyabet
- • Kronik hipertansiyon
ORTA RİSK (≥2 faktör gerekli)
- • Nulliparite
- • Yaş ≥40
- • Gebelik aralığı >10 yıl
- • BMI ≥35 kg/m²
- • Aile öyküsü
- • Çoğul gebelik
⛔ Önleme için ÖNERİLMEYEN:
- • Nitrik oksit donörleri
- • Progesteron
- • Diüretikler
- • Düşük molekül ağırlıklı heparin
- • Magnezyum takviyesi
- • Folik asit (sadece önleme için)
- • Antioksidanlar (C, E vitamini)
- • Balık/alg yağları, sarımsak
🔬 Proteinüri Değerlendirmesi
Protein:Kreatinin Oranı
≥30 mg/mmol
Anlamlı proteinüri eşiği
Albümin:Kreatinin Oranı
≥8 mg/mmol
Alternatif tanı eşiği
⚠️ Not: Dipstick pozitif (1+ veya üzeri) ise, proteinüriyi kantitatif olarak değerlendirin.
⛔ Sabah ilk idrar örneği kullanmayın. Rutin olarak 24 saatlik idrar toplamayın.
🧪 Plasental Büyüme Faktörü (PLGF) Testi
20-36⁺⁶ hafta arasında preeklampsi şüphesi olan kadınlarda preeklampsiyi ekarte etmeye yardımcı olmak için PLGF bazlı test önerin.
NICE DG49 rehberine göre: Preterm preeklampsi tanısına yardımcı olarak PLGF bazlı test
💉 Antihipertansif Tedavi
⛔ Kontrendike İlaçlar:
ACE inhibitörleri, ARB'ler, Tiyazid diüretikler - konjenital anomali riski
Metildopa: Doğumdan sonra 2 gün içinde kesin ve alternatife geçin.
📊 Preeklampsi Yönetimi (NICE Tablo 2)
| Yönetim | Hipertansiyon | Şiddetli HT (≥160/110) |
|---|---|---|
| Hastaneye Yatış | Anne/bebek endişesi varsa veya risk skoru yüksekse | YATIR (KB düşerse HT gibi yönet) |
| KB Ölçümü | En az 48 saatte bir, yatıyorsa daha sık | 15-30 dakikada bir (KB <160/110 olana kadar) |
| Kan Testleri | Haftada 2 kez (FBC, KC, böbrek) | Haftada 3 kez |
| USG Değerlendirmesi | Tanıda, normal ise 2 haftada bir tekrar | Tanıda, normal ise 2 haftada bir tekrar |
🗓️ Doğum Zamanlaması (NICE Tablo 3)
<34 Hafta
Endikasyon olmadıkça surveyansa devam. MgSO₄ ve kortikosteroidler hazır olsun.
34-36⁺⁶ Hafta
Endikasyon yoksa surveyans. Erken doğum düşünülüyorsa anne/bebek durumu, risk faktörleri ve NICU yatak durumu değerlendirilmeli.
≥37 Hafta
24-48 saat içinde doğumu başlat.
Erken Doğum Endikasyonları (37 hafta öncesi):
- • 3 veya daha fazla antihipertansif ile kontrol edilemeyen KB
- • Pulse oksimetre <%90
- • Progresif KC, böbrek fonksiyon bozukluğu veya trombositopeni
- • Devam eden nörolojik bulgular (şiddetli baş ağrısı, görsel semptomlar)
- • Plasenta dekolmanı
- • Umbilikal arter dopplerinde ters akım, NST bozukluğu veya ölü doğum
🚨 Ağır Preeklampsi/Eklampsi - Magnezyum Sülfat
Yükleme Dozu
4 g IV
15 dakikada bolus
İdame Dozu
1 g/saat IV
Doğuma kadar veya 24 saat
İzlem (en az 4 saatte bir): Nabız, kan basıncı, solunum hızı, derin tendon refleksleri
Oligüri/böbrek yetmezliği: Daha sık izle, dozu azalt veya kes
Practice Bulletin No. 222: Gestational Hypertension and Preeclampsia (Haziran 2020, Güncellenmiş) | Clinical Practice Update: Biomarker Prediction (2024)
📋 ACOG Tanı Kriterleri
Hipertansiyon Tanımı
Hipertansiyon
Sistolik KB ≥140 mmHg ve/veya Diastolik KB ≥90 mmHg
En az 4 saat arayla 2 ölçüm
Şiddetli Hipertansiyon
Sistolik KB ≥160 mmHg ve/veya Diastolik KB ≥110 mmHg
Birkaç dakika içinde doğrulama
Proteinüri Kriterleri
Not: ACOG, proteinüriyi artık zorunlu kriter olarak kabul etmiyor. HT + son organ disfonksiyonu ile de tanı konabilir.
Preeklampsi + Ağır Bulgular (Box 3)
- 1. Şiddetli HT: ≥160/110 mmHg
- 2. Trombositopeni: <100.000 × 10⁹/L
- 3. Karaciğer enzim yüksekliği: ≥2x normal üst sınır
- 4. Şiddetli epigastrik/sağ üst kadran ağrısı
- 5. Böbrek yetmezliği: Kreatinin >1.1 mg/dL veya 2x artış
- 6. Pulmoner ödem
- 7. Yeni baş ağrısı (asetaminofene yanıtsız)
- 8. Görsel bozukluklar
Not: Baş ağrısı güvenilir olmayan ve nonspesifik bir kriterdir; diğer korroboratif bulgular yoksa dikkatli değerlendirme gerektirir.
💊 ACOG Yönetim Önerileri
Antepartum Yönetim
Ağır Bulgusuz Preeklampsi:
- • Yakın maternal ve fetal izlem
- • Antihipertansif tedavi (≥140/90)
- • 37 haftada doğum planla
Ağır Bulgulu Preeklampsi:
- • Yatış ve yakın izlem
- • 34 haftada doğum öner
- • <34 hafta: Kortikosteroid ver
- • MgSO₄ nöroproteksiyon/eklampsi profilaksisi
Aspirin Profilaksisi
Düşük doz aspirin (81 mg/gün) yüksek riskli kadınlarda 12-16. haftadan başlayarak preeklampsiyi önlemek için önerilir.
Magnezyum Sülfat
- • Eklampsi profilaksisi için ağır bulgulu preeklampsili kadınlara öner
- • <32 hafta preterm doğumlarda fetal nöroproteksiyon için öner
- • FDA: 5-7 günden fazla kullanımda neonatal kemik demineralizasyonu uyarısı
🆕 2024 Clinical Practice Update: Biyomarker Tahmini
ACOG, Ocak 2024'te "Biomarker Prediction of Preeclampsia With Severe Features" başlıklı yeni bir Clinical Practice Update yayınlamıştır. Bu güncelleme, Practice Bulletin No. 222'yi tamamlar ve sFlt-1/PlGF oranı gibi biyomarkerlerin klinik kullanımına ilişkin rehberlik sağlar.
Karşılaştırmalı Özet Tablosu
3 kaynağın temel önerilerinin karşılaştırması
| Parametre | UpToDate | NICE | ACOG |
|---|---|---|---|
| HT Tanımı | ≥140/90 mmHg | ≥140/90 mmHg | ≥140/90 mmHg (2x, 4+ saat arayla) |
| Şiddetli HT | ≥160/110 mmHg | ≥160/110 mmHg | ≥160/110 mmHg |
| Proteinüri Eşiği | ≥300 mg/24h veya P:C ≥0.3 | P:C ≥30 mg/mmol veya A:C ≥8 mg/mmol | ≥300 mg/24h veya P:C ≥0.3 veya dipstick ≥2+ |
| Proteinüri Zorunlu mu? | Hayır (son organ disfonksiyonu varsa) | Hayır | Hayır (2013'ten beri) |
| Aspirin Profilaksisi | Yüksek riskli kadınlara önerilir | 75-150 mg/gün, 12 haftadan | 81 mg/gün, 12-16 haftadan |
| Hedef KB (tedavide) | Belirtilmemiş | 135/85 mmHg | Belirtilmemiş |
| 1. Tercih Antihipertansif | Ayrı makalede | Labetalol | Labetalol veya Nifedipin |
| Doğum (ağır bulgusuz PE) | 37 hafta | 37 hafta (24-48 saat içinde) | 37 hafta |
| Doğum (ağır bulgulu PE) | 34 hafta | Endikasyona göre, genellikle 34 hafta | 34 hafta (stabil ise bekleme düşünülebilir) |
| MgSO₄ (nöroproteksiyon) | <32 hafta | 24-29⁺⁶ hafta ÖNERİLİR; 30-33⁺⁶ hafta DÜŞÜN | <32 hafta |
| PLGF Testi | Yardımcı test olarak | 20-36⁺⁶ hafta PE şüphesinde ÖNERİLİR | 2024 güncellemesiyle yardımcı |
Klinik Pratik için Anahtar Noktalar
✓ Yapılması Gerekenler
- • Yüksek riskli kadınlara aspirin profilaksisi (12 haftadan)
- • HT + proteinüri/son organ disfonksiyonu = Preeklampsi
- • ≥37 hafta preeklampsili kadında doğumu planla
- • Ağır bulgulu PE'de MgSO₄ (eklampsi profilaksisi)
- • <32-34 hafta preterm doğumda kortikosteroid
- • Şiddetli HT'de acil KB kontrolü (15-30 dk'da bir izle)
- • PLGF bazlı test ile PE ekarte etmeyi düşün
✗ Kaçınılması Gerekenler
- • ACE inhibitörleri, ARB'ler (konjenital anomali)
- • Tiyazid diüretikler
- • Yatak istirahati (kanıta dayalı değil)
- • Tuz kısıtlaması (sadece önleme için)
- • Rutin 24 saatlik idrar toplama
- • Doğum sonrası metildopa (2 gün içinde kes)
- • Baş ağrısını tek kriter olarak kullanma
Kaynaklar
UpToDate: August P, Sibai BM. "Preeclampsia: Clinical features and diagnosis." Son güncelleme: 12 Ağustos 2025. Erişim: Ocak 2026.
NICE NG133: "Hypertension in pregnancy: diagnosis and management." Yayın: Haziran 2019, Son güncelleme: Nisan 2023. nice.org.uk/guidance/ng133
ACOG Practice Bulletin No. 222: "Gestational Hypertension and Preeclampsia." Obstet Gynecol 2020;135(6):e237-e260.
ACOG Clinical Practice Update: "Biomarker Prediction of Preeclampsia With Severe Features." Ocak 2024.